نگون گشته مرغی ز شاخ درخت شب است و شبی تیره و تلخ و سخت
وزد باد و پیچد به یال چنار خمیده به قربوس اسبش سوار
فرو هشته بلبل سر اندر میان چکاوک به زیر گون ها نهان
کلاغان پر گو به افرای پیر خمیدند در خود چنان بر سریر
لچک بر گرفته شقایق ز سر چکد ژاله از چشم سوسن به بر
کشد پنجه اش را به نی های رود همان پیچک آتشین و کبود
به هر گوشه یک پرچم سرخ و پاک فتاده چو زلف شقایق به خاک
شقایق نگونسار و زنبق خمان پریشان ز بیداد و چنگ زمان
وزد باد و شب تیره همچو سمور جهان خالی ازشادی و عشق و شور
نیاید ز هر سو کران تا کران صدائی ز هر گوشه ی این جهان
نه بانگ ددی یا چراغی به باغ شبی تیره است همچو پرهای زاغ
به خاک اندرون جنبش موش کور کند حفر جائی به کردار گور-
که در عمق ظلمت زید تا ابد دلش با دل تیرگی ها تپد
نگون گشته مرغ و زند وای حق به باغی که باشد ورا جای حق
کشد نغمه ی حق حق اندر گلو نخواهد به جز حق ز کس گفتگو
نگون گشته از شاخ و چشمش به ماه به آن هستی بیکرانه به راه
به چشمش ز ناهید و پروین چکد فروغ امید و دلش می تپد
به جز نغمه ی " چوک " و آوای او نپیچد صدائی به ماوای او
***
زند نغمه در نغمه آواز حق که آرد به گوش جهان راز حق
که او مرغ شب باشد و نی که روز به شب نغمه خواند پراز داغ و سوز
چه دیده به شب او که نالد به زار ؟ چه بیند به باغ و بر کشتزار ؟
چه ناحق شده پیش چشمان او ؟ چه رنجی تبه می کند جان او ؟
ز داغ سیاوش حق و حق کند ؟ جوانی سهراب یاد آورد ؟
غریبی شهزاده در آسیاب دلش کرده چون کوره ی آفتاب ؟
ز فرجام کیخسرو نیکنام کند یاد در بستر این ظلام ؟
ز خاکستر تخت جمشید جم بسوزد چو ققنوس در باغ غم ؟
جگر سوزد از داغ بابک هنوز شب تیره بگرفته است جای روز /
ز داغ شهیدان گلگون کفن زند ناله ی حق به خاک وطن ؟
و یا بوی مزدک رسیده به باغ که همچون شقایق خمیده ز داغ ؟
منم همچو تو مرغ زیبا به جان بسی دارم آتش به قلبم نهان
منم عمری اندر شب این جهان بر آوردم آواز حق بر زبان
ز بس واژه ی حق به لب غنچه بست ز هر تار جانم رگی بر گسست
نکوچیدم از تیغ توفان ز باغ نشد نغمه ی من هم آواز زاغ
ز هر تند باد و ز هر باد شور نکردم ازین مرز زرین عبور
دلم خوش بود با نسیم بهار که روزی بر آرد سر از این دیار
بهاری که در پس نباشد خزان شکو فا در آن روی نیلوفران
بخواند قناری و کبک دری لب بر که خنکای چشمه پری
شکوفا شود غنچه ی ارغوان گل حسرت و سوری و زعفران
گل لادن یاس و هم نسترن شقایق و سوسن ، گل یاسمن
برقصد به باغ و بچرخد به راه عروس سپهر آن فروزنده ماه
فتد دیو ناحق به چاه زمان ببندند وی را به بندی گران
به رقص آید این باغ مینو سرشت زگلبانگ حق همچو باغ بهشت
بپیچد صدای حق اندر جهان چو بانگ نکیسا کران تا کران
* * *
شب و باد پائیز و آواز حق شباویز دلبسته ی راز حق
خفاشان به پرواز و زاغان به راه خزیده به " امروله " ابری سیاه
دریغا که گلبوته ی آرزو گرفت از خزان شکل و هم رنگ و بو
دریغا صدایم به شب بر نشست وجودم ز بیداد شب بر گسست
بسا آرزو که تبه شد چو دود چو گل پر پر اندر سر انگشت رود
به بوی سحر مر ببندم امید که آرد ز بوی بهاران نوید
بیا همره خوب و دیرینه ام سرشکی بیفشان بر این سینه ام
بیا همرهی کن در این باد و سوز چراغی به ایوان شب بر فروز
بیا تا که نقشی دگر بر زنیم سحر می دمد طرح دیگر نهیم
بیا که به نیروی عشق و خرد دل از بند زندان غم می رهد
بیا و سرودی دگر باره خوان به ایران ، تو ای آفتاب جوان
نگر بر افق رنگ و بوی بهار به باغ اندرون سرو سبزی بکار
به آواز مرغ حق اندر زمین در این تیره شب نور فردا ببین .
در فصل گل ز بهر خدا سر نمی زنی
ای آشنا به خانه ی ما سر نمی زنی
افتاده ام به گوشه ی این دوزخ کبود
رفتی ، برو ، مگو که چرا سر نمی زنی ؟
من مرغ پر شکسته ی این بام وحشتم
با همرهی باد صبا سر نمی زنی
سر می زنی به کوچه ی خوشبخت یادها
در کوچه ی عزیز وفا سر نمی زنی
دانی چرا به کوچه ی ما سر نمی زنی ؟
شهزاده ای تو و به گدا سر نمی زنی
اگر یک معنی زرنگی را پدرسوخته گری ، رذالت ، نادرستی ، ناراستی ، و هفت خط بودن بدانیم دیگر زیاد خودخوری نمی کنیم و متعجب نمی شویم از اینکه ان که به ما لبخند می زند در ذهنش دارد برای ما پرونده سازی می کند که چه جور یک لقمه نان ما را ببرد . بر افروخته نمی شویم از اینکه ببینیم آنکه دست ما را به گرمی داردمی فشارد با زندگی ما بازی می کند . زمان آن رسیده است که در تعریف برخی مفاهیم تجدید نظر کنیم تا بتوانیم با آرامش زندگی کنیم و اعصاب راحت داشته باشیم . خوب ! دنیای امروز عصر فئودالیته نیست ، دوران فئودالیسم روزگار مردانگی بود و آدم ها به قول و قرارشان پایبند بودند و تعصب همسایه و همشهری و هم وطن خود را می کشیدند و پدیده ای به نام جوانمردی معنی داشت حالا باید بدانی که عصر سلطه سرمایه است یعنی روزگار بیشرفی و پشت هم اندازی و سلطه پول . وقتی پول جای همه ی مقدسات را بگیرد و پول بشود شرافت ، احترام ، شخصیت ، باید بدانی در چه روزگار نامردی زندگی می کنی . زرنگی در عصر فئودالیسم یک معنی داشت و در عصر سرمایه داری معنی دیگر . عیب ما این است هنوز با گرفتاری های ذهنی خود تسویه حساب نکرده ایم و نمی خواهیم باور کنیم که دیگر هیچ چیز مقدسی به جز پول وجود ندارد این است که انسان ها همه ی ارزش های اخلاقی را به پای پول و قدرت قربانی می کنند و به راحتی می پندارند که می توانند به پشتوانه پول آدم بکشند و صدای قانون را هم خفه کنند و با پول همه چیز را بخرند و به ریش همه بخندند و با تکیه به نیروی پول هر فسادی را بر روی زمین مرتکب شوند . عصر سرمایه داری است و متاسفانه سیمای این دوران هنوز در قلمرو داستان و رمان خود را نشان نداده است و شاعران ما هم که خود را دربند الفاظ توخالی گرفتار کرده اند و در حالی که بیخ گوش آنان دزدی های سرسام آور می شود آنان با نو اوری های بند تنبانی خود را مشغول کرده اند . و تو واقعا زرنگ بودی آقای نویسنده یا مبارز راه وطن ! که سی سال است در خفا به ریش همه می خندی و در حالی که زیر جلی با شیاطین سرمایه هم کیسه و هم بشقاب شده ای دم از مبارزه می زنی و هم از توبره می خوری و هم از آخور ! ... ساواک پای چه کسی را با مته سوراخ کرد دروغگو ؟ حالا کار تو به این جا رسیده که به " روزبه " و " وارطان " توهین بکنی ؟ آنان که از جان شیرین خود گذشتند و تا آخرین لحظه حیات به آرمان انسانی خود وفادار ماندند نه کارخانه دار شدند نه صاحب خانه چند میلیارد تومانی و نه پنهانی با گماشتگان هیتلری ساختند و نه آرمان خود را به دروغ و دنائت و ریا ... فروختند . آنان صد چهره نداشتند و نقاب بر رخسار نمی زدند که اطرافیان خود را بفریبند و قهرمان مومی آزادی بشوند و در خلوت با قوادان و تبهکاران همدست بشوند . تمام این سال ها به خاطر ثروت، سفرهای خارج از کشور ، شیره مالیدن بر سر روشنفکرنماهای وطنی در خفا بیضه هر بوزینه ای را مالیدی ... صبر کن .. تاریخ شتاب نمی کند و دست همه را رو خواهد کرد .. دست تو هم رو خواهد شد پهلوان پنبه عرصه های خالی نبرد و میدان هائی بدون حضور رزمندگانی مانند روزبه و وارطان و حتا " به آذین " و دیگران .....لابد در زندان های شاه که چلوکباب می دادند و آواز مرضیه و دلکش و بنان پخش می شد و یک مشت مامور امنیتی تحصیلکرده با تو دیالوگ داشتند هنوز هم فکر می کنی که زندان کشیده بودی ! اگر در افغانستان روزگار سلطه طالبان یک هفته دستگیر می شدی و تو را تعزیر می کردند تفاوت بین ماه من تا ماه گردون را متوجه می شدی و دیگر همچنان کر کری نمی خواندی و پیرمردی مثل به آذین یا دیگران را در آستانه هفتاد سالگی زیر سوال ببری و برا ی چهار تا احمق که در پیرامونت قد قد می کنند تندیس ها از خودت بسازی ... " گفت شیر ار روشنی افزون شدی / زهره اش بدریدی و دلخون شدی / این چنین گستاخ زان می خاردم / کو در این شب گاو می پنداردم / !.......
* * *
۲ -- قسم حضرت عباس یا دم خروس
" بازدید یک میلیون نفری از نمایشگاه کتاب "
خیلی خوب است ، مبارک باشد ، چه از این بهتر ، تا کور شود هر آنکه نتواند دید . این یعنی رشد فکری و عقلانی و ورود به آستانه ی پسامدرن ! باید تبریک گفت ، لااقل از این یک میلیون نفر پانصد هزار نفر آن خریدار کتاب اند و یکصد هزار نفر خواننده حرفه ای . می بینید که بسیار خوشبینانه به موضوع می نگرم . اما یک ضرب المثل قدیمی داریم که " قسم حضرت عباس را باور کنم یا دم خروس را " بازدید یک میلیون نفری را باور کنیم یا تیراژ هزار و دویست نسخه را ؟ باور نمی کنید میانگین تیراژ کتاب را بگیرید . حداکثر تیراژ کتاب در کشوری که هفتاد میلیون جمعیت دارد به طور میانگین سه هزار نسخه است . و ناشر برای فروش همین مقدار کتاب - اگر راست بگویند - در گیر با باندهای مافیائی هستند . و معلوم نیست در کشوری که ارقام بالای معلم و دانشجو و دکتر و مهندس و خانم خانه دار تحصیلکرده دارد چه گونه است که عقربه تیراژ کتاب از مرز سه هزار عبور نمی کند ؟ کتاب شعر که الحمدالله خواننده ندارد و سوپر مدرن ها چنان گندی به شعر معاصر زده اند که کسی رغبت نمی کند حتا آثار آنان را مجانی در کتاب خانه اش نگهدارد . داستان نویسی هم به بن بست رسیده است : علیرغم بوق گشاد تبلیغات باندها و مافیاها و محافل شبه روشنفکری و اهدای جوایز نه غلامحسین ساعدی ظهور می کند نه صادق چوبکی . هدایت که جای خود دارد ، هدایت هنوز یکه تاز عرصه داستان نویسی معاصر ایران است . از بحث دور شدیم . یک میلیون نفر از نمایشگاه بازدید کرده اند اما تیراژ کتاب بین هزار و دویست تا سه هزار جلد در نوسان است آن هم در گذرگاه عبور داستایوسکی و شولوخف و رومن رولان و جان اشتاین بگ و خوان رولفو ...این وضعیت هم می تواند تراژیک باشد هم کمیک ، کمیک البته از نوع کافکائی آن ... !
جهان داستان ۱
* چرا بشر نیاز به قصه دارد ؟ هر داستان نویسی باید به این پرسش پاسخ بدهد . قصه یا داستان پیشینه ای بسیار دیرینه در تاریخ حیات بشر دارد و در اشکال مختلف مثل حکایت منثور ، شعر ، فولکلور ... ادامه حیات داشته است و در دنیای معاصر فورم های نوینی به خود گرفته است . در روزگارانی که هیچ نشانه ای از پدیده هائی مثل رادیو ، تلویزیون و کامپیوتر نبود ، قصه گویانی ماهر و شیرین سخن وجود داشتند که شب های زمستان که فصل بیکاری کشاورزان بود مردم یا اعضای خانواده را پای کرسی جمع می کردند و زندگی انسان و سرگذشت او را در قالب داستان های شیرین و جذاب روایت می کردند . هدف از گفتن داستان چه بود ؟ غیر از اینکه انسان با شنیدن قصه ها احساس آرامش می کرد ، راویان قصه ها که زنان و مردان جهاندیده روزگار خود بودند در قالب قصه ها انسان را آموزش می دادند که چه گونه زندگی کند . انسان در گذرگاه تاریخ تا به امروز نیازمند تجارب آدمیان بوده است ، راز پیشرفت انسان در گذرگاه تاریخ بهره گیری او از تجارب دیگران بوده است این گونه است که انسان مرزهای زندگی خود را از دنیای حیوانات جدا کرده و به سطحی عالی از تکامل و پیشرفت رسیده . راویان بی نام و نشان قصه ها ، مادر بزرگ ها و پدر بزرگ های ما در این سیر تکاملی و پیشرفت نقش اساسی ایفا کرده اند . آنان در قالب داستان های شیرین و آموزنده موضوعاتی مانند عشق ، خیانت ، فداکاری ، جوانمردی ، عشق به انسان و عشق به میهن ، صداقت و راستی .... را آموزش می داده اند . در واقع مخاطبان داستان ها می خواستند از طریق قصه هائی که نقل می شد بدانند که در مسیر حیات چگونه بزیند که کمتر آسیب ببینندو هرچه بیشتر از آسیب های اجتماعی برهند . نیازی به باز گفتن این موضوع نیست که همه ی داستان ها و قصه های ماندگار و برجسته از مفاهیم بزرگ ، خرد انسانی و تجارب آموزنده بهره داشته اند . سیر تکامل داستان نویسی و قصه گوئی در تاریخ بستگی به پیشرفت و تکامل زندگی اشکال نوین به خود گرفته است . اما در هر صورت رسالت داستان در درازای تاریخ همین بوده که بازتاب سیمای بغرنج زندگی و منعکس کننده اساسی ترین مسائل بشر باشد .
ادامه دارد .....
تراژدی زندگی ادبی شمس الدین محمد حافظ ، شاعر بزرگ ایران ، این بوده است که نسخه ای از دفتر اشعارش به خط خودش باقی نمانده و بدست ما نرسیده است و همین موضوع دکانی به وجود اورده که عده ای بی آن که صلاحیت پژوهش و نقد داشته باشند از روی دیوانی که به خواست محمد گلندام گرد آوری شده و بدست ما رسیده نسخه هائی رونویسی کنند. ناگفته نماند که کسانی مانند مرحوم عبدالرحیم خلخالی یا زنده یادان قزوینی - غنی ، پژمان بختیاری و دکتر خانلری یا دیگران در تصحیح و پاکسازی دیوان حافظ بکوشند که ارج زحماتشان در تاریخ ثبت است . شاید در ابتدای کار ضرورت ایجاب می کرده که نسخه ای تقریبا درست از روی دفاتر کهن رونویسی شود و اشعار منتسب به حافظ و متعلق به دیگران کنار زده شود . اما در مراحل بعد و امروزه ، ایجاب می کند که با توجه به شرایط علمی پژوهش به دیوان حافظ نگریسته شود و در مرحله آخر ، - در شرایطی که بتوان بدور از تهدید و حضور محتسب و چماق عسس و گرز گزمه و گزارش خفیه نویسان .. - در باره اندیشه های حافظ سخن گفت که واضح است در شرایط کنونی و در روزگار ما امکان این که بتوان بدون سایه سانسور در باره حافظ سخن گفت امکان ندارد . اما آئین پژوهش موازینی دارد که در جهان تئوریزه شده و اسلوب علمی پیداکرده : الف : - مبنای پژوهش بر بی طرفی استوار است و مطلقا میانه ای با تعصب ، قوم گرائی ، شوونیسم ، اعتبار خون و خاندان و قلمرو جغرافیائی ندارد . هر نوع پژوهشی بر موازین فوق از بنیاد بی اعتبار است . ّ ب - پایه پژوهش بر شک و نقد علمی بنا نهاده شده و اصولا" بدون نقد و شک سخن از پژوهش نمی توان بر زبان آورد . شک و نقد علمی شعاعش فرا گیر است و همه ی گستره ی زندگی بشر را در بر می گیرد . ج- جسارت شرط دیگر پژوهش است . بدون جسارت متکی بر بینش علمی و نقد توانمند معاصر نمی توان از پژوهش نام برد و ادعای پژ وهش داشت . د - دقت علمی از ارکان پزوهش است و لازمه دقت علمی مطالعه ی گسترده و داشتن ذخایر گرانبهائی از تجربه و معرفت بشری می باشد . ( خود فروشان را به کوی می فروشان راه نیست ) نمی شود هم چکمه خودکامگان تاریخ را واکس زد هم مدعی پژ وهش بود و سراغ حافظ رفت و در باره او داد سخن داد . . ه - پژوهش علمی کاری به کار تفسیر و تحلیل های ذهنی ندارد . این تفسیر دکان بازاری شده برای یک عده که بر پایه خیال بافی های خود نان بخورند و خروارها کاغذ را بر باد بدهند . تعبیر و تفسیر در ایران به یک بیماری تبدیل شده است که بحثی جداگانه می طلبد . زنده یاد دکتر محمد معین کتاب ارزنده ای دارد که دوران حافظ را با دقت علمی بررسی کرده است و اکنون باید منتظر دورانی ماند که به دور از سایه مهیب تازیانه و تعزیر عسس در باره اشعار او سخن گفت و دیوان او را به بوته نقد و بر رسی کشاند . متاسفانه در ایران جای نقد معتبر ادبی - هنری خالی است . باید منتظر ماند که شرایطی در میهن ما بوجود بیاید که بتوان آزادانه در باره اثار مفاخر ارجمند و برجسته ایران تا روزگار معاصر سخن گفت و عرصه نقد را از مداحی و چاپلوسی و نوشتن به خاطر بشقابی پلو سوا کرد . جای نقد علمی و توانمند که بتواند سره را از ناسره جدا بکند خالی است شاید یکی از دلایل بروز بیماری انحطاط ادبی در ایران فقدان نقد باشد که به نام نو آوری و زیر پوشش این شعار هر اثر بی مایه و مبتذلی به خورد دیگران داده می شود . وقت ان است که اندیشمندان جسور که معرفت لازمه را دارند آستین بالا بزنند و با ارائه سلسله نقدهای جسورانه تکلیف هر اثر بی مایه ای را در قلمرو شعر و داستان روشن کنند و هر نوع رودر بایستی را کنار بگذارند و به قول حافظ شیرین سخن خرمهره را از گوهر سوا کنند .
خنده را از تو گرفتیم
و رقص را
ما که خود بسیار می خندیدیم
و بر آب و سبزه و باد می رقصیدیم .
زندگی را از آن خود کرد
و گور را به ما داد
عنکبوت ایدئولوژی
سیاهی ارمغان تارهایش بود
و سجده بر آستان وهم .
گرسنگی و فقر را به ما داد
و خود بر جنازه مگس ها کرنش کرد
عنکبوت ایدئولوژی
بهار را به انزوای دخمه ها تاراند
و نیش بر جگرگاه پروانه ها نهاد........
آه .....
هنوز برخی از ما ، اما
به عنکبوت خوب ایمان دارند
و منتظر که عنکبوت خوب بیاید
و شاخه ای ارغوان بیاورد
سفاهت را ببین !
سخن سنجیده گفتن نشانه فضیلت است . انسان در جمع باید با تمام هوش و حواس مراقب حرف زدن خودش باشدو پیش از اینکه حرف بزند در باره آن چه که می خواهد بگوید فکر کند . سخن گفتن خود عمل است . چه در برابر یک جمع کوچک و چه در برابر اجتماعات میلیونی انسان باید به رسالت سخن گفتن فکر کند . اگر می بینیم کسانی به پیامبری رسیده اند یک دلیلش این بوده که سخن یا سخنان شایسته ای بر زبان رانده اند . چه سخنی کامل تر و خردمندانه تر مانند این سخن از زرتشت فرزانه پیابر خردمند ایرانی که گفتار نیک ، پندار نیک ، کردار نیک . یا این سخن که بر تکه ای از سفال در دوران باستان حک گردیده است که " با فر هنگ زی " یعنی که با فرهنگ زندگی کن . و این سخن بودا که " بدترین آلودگی نادانی است " و..... سخنان خردمندانه در بستر تاریخ می ماند و در سرنوشت انسان ها تاثیر گذار خواهد بود . نمی شود هر چه که به ذهن می رسد بر زبان اورد . انسان خردمند خود را کنترل می کند . خانم کلینتون در سخنرانی انتخاباتی خود می فرماید : اگر ایران به اسرائیل حمله کند ایران را محو می کنیم . باید توجه بفرمایند که ایران یک واحد فرهنگی ، تاریخی ، و انسانی است . چه چیزی را می خواهند محو کنند ؟ فردوسی و خیام و سعدی را ؟ ... که نمی شود چون به تاریخ جهان پیوسته اند . کیخسرو و سیاوش و فرود را ؟ که به اسطوره پیوستهاند و همچون آشیل و زیگفریدو حیاتی اسطوره ای دارند . کورش و داریوش و خشایار و بابک و مازیار .... را ؟ که به تاریخ هفت هزارساله ی ایران و جهان پیوسته اند. ملت ها محو شدنی نیستند . اعراب توانستند زبان مردم مصر را تغییر دهند اما توانستن فرهنگ و تاریخ و هویت مصر را محو کنند ؟ اسکندر توانست فرهنگ و زبان و تاریخ ملت های تحت سیطره ی خود را تغییر دهد ؟ فرهنگ سرخپوستان آمریکا محو شد ؟ ....مردم آمریکا خدمات بسیار پر ارجی در قلمرو صنعت و کشاورزی و پزشکی و فرهنگ به دنیا کرده اند ، آیا می توان انکار کرد ؟ جان اشتاین بگ و آرتور میلر و بسیاری از دانشمندان و فرزانگان آمریکا اکنون متعلق به بشریت اند . ملت اسرائیل و قوم یهود در حوزه دانش پزشکی و کشاورزی خدمات انکار ناپذیری به بشریت کرده اند آیا درست است که این قوم و کشور اسرائیل آسیب ببیند ؟ خیر ! ... ملت های جهان اکنون پیکره یگانه ای را تشکیل داده ان و با چالش های سهمگینی در آینده مواجه اند : گرسنگی ، فقر ، تباهی محیط زیست ، افزایش بی رویه جمعیت ، نداشتن مسکن و بیکاری ، نابودی زمین های کشاورزی و منابع طبیعی ..... آن چیزی که باید از صحنه جهان نابود و محو شود گرسنگی و فقر و اهانت به ساحت انسان است . فاصله طبقاتی و نابرابری و غارت منابع انسانی است . آمریکا کشور متمدن و بسیار پیشرفته ای است و در زمینه پیشبرد دانش به بشریت خدمات بسیار کرده است همچنان که مردم ایران هم در دوران باستان خدمات شایسته ای به بشریت کرده اند . البته مایه مسرت و شادمانی است که برای نخستین بار بانوئی رئیس جمهور یک کشور قدرتمند بشود چون این موضوع به شکل نمادین برای زنان جهان و اینکه متکی به خود باشند اهمیت بسیار دارد. اما ، خانم کلینتون ، آن چه که باید از سرتاسر جهان محو شود نابرابری و فاصله طبقاتی و فقر و گرسنگی است نه یک ملت محروم و عقب نگه داشته شده . ایران را باید در یک پروسه تاریخی نگاه کرد نه اینکه معیار را وجود افراد نالایقی مثل فتح علیشاه و آغامحمد خان قاجار دانست و یا از این دست آدم ها که در تاریخ یک ملت باستانی جائی را اشغال نکرده اند . در ایران مردان و زنان خردمند و شایسته بسیار وجود دارند که باید آنان را کشف کرد و از انزوا در آورد و با آنان به گفتگو نشست . خردمندان ایرانی مایلند با علاقمندان به صلح جهانی دیالوگ داشته باشند. ملت ایران با هیچ کشوری خصومت ندارد و خواهان همزیستی مسالمت آمیز با همه ی کشورها می باشد و در تاریخ یک قرن گذشته ی خود این موضوع را ثابت کرده است .
در دنیای کنونی قرار است ما جلو برویم یا به عقب برگردیم ؟ چهل سال پیش از این در این کشور ، تمام فرزندان ایران از مقطع ابتدائی تا دانشگاه ، از امکانات آموزش و پرورش به صورت مجانی و رایگان استفاده می کردند و بهترین آموزگاران کشور با عشق و علاقه به آنان خدمت می کردند. آن روزگار هر کسی معلم نمی شد : هر کس که عاشق دانش بود ، هر کسی که به کردار شمع می خواست بسوزد تا بر شب جهل و نادانی غلبه کند ، رهروان راه فردوسی و سعدی و خیام و مولوی .... آموزگار می شدند و به خود می بالیدند . جامعه هم به آنان می بالید چرا که اکثریت آموزگاران انسان هائی متعهد ، بافرهنگ ، باسواد ، با شخصیت و دلسوز بودند و تنها دغدغه ی آنان این بود که افرادی برای آینده کشور تربیت شوند دلسوز ، میهن پرست ، انسان و بهشاگردان درس میهن دوستی و شرافت و مردمداری می دادند . معلم در آن روزگار به خاطر تعطیلات تابستانی و عید و اعیاد معلم نمی شد ، اوقات فراغت خود را با خواندن کتاب و دیدن فیلم های خوب و بحث و گفتگوی سازنده پر می کردند . نویسنده این سطور که تا کنون از او بیشتر از بیست جلد کتاب در حوزه داستان و نقد ادبی و فولکلور و تحقیق منتشر شده است شاگرد دبیرستان کزازی در کرمانشاه بود . اصغر واقدی شاعر نوپرداز و برجسته کشور و عباس سرمدی که نخستین مجموعه شعر شاعران نوپرداز کشور به کوشش او منتشر شد و پرفسور گلزاری باستان شناس و مورخ .. اموزگار ما بودند همچنین آقایان فرحپور و علائی از اساتید برجسته زبان فارسی ... بخشی از بهترین مدیران کشور از زیر دست همین آموزگاران بیرون آمدند . اگر گسی تحقیق کند متوجه خواهد شد که برجسته ترین افراد این کشور در گذشته معلم بودند . آن زمان غیر از مدارس دولتی مدرسه دیگری وجود نداشت . به شخصیت و شعور معلم توهین حساب می شد اگر در خانه یا کلاس های خصوصی درس می داد . معلم شرف داشت ، دلال و بساز بفروش و نزول خور نبود ... اکنون بر اثر سیاست های نادرست برخی افراد کلاس های خصوصی مانند قارچ های سمی و کشنده در گوشه و کنار شهرها بوجود آمده اند و ته مانده زندگی مردم را می بلعند و هیچ استعداد برجسته ای از دل این کلاس ها بیرون نمی آید. فلسفه ایجاد مدارس خصوصی تحت نام های عجیب و غریب فقط غارت و چپاول و و توهین به شخصیت و شعور آدمیان و تشویق پول پرستی و فرد گرائی است . کدام شاعر برجسته در سطح نادر نادرپور یا فروغ فرخ زاد ، کدام نویسنده در سطح هدایت و چوبک و ساعدی از دل این مدارس بیرون آمده است ؟ کدام دانشمند و رجل سیاسی در سطح سعید نفیسی و رشید یاسمی و ملک الشعرای بهار از این مدارس خصوصی که پول پارو می کنند بیرون آمده است ؟ چرا وزارت آموزش و پرورش درب این دکه های چپاول و تولید عروسک های کوکی را نمی بندد؟ معلم مدرسه دولتی سر کلاس درس نمی دهد و غیر مستقیم دانش آموزان را تشویق می کند به مدارس خصوصی بروند و همهی زندگی خود را بفروشند و حراج کنند که معلم مدرسه خصوصی برج بسازد و سپرده های بانک های خارجی اش را پر کند ! چقدر توهین به شعور مردم ؟ چرا از آموزگاران باتجربه قدیمی برای حل این معضل استمداد نمی طلبید ؟ فلسفه وجودی مدارس خصوصی نخودچی و بادام چی و مزخرفاتی از این قبیل که مدرک کنکور تضمینی برای بیکاری های آینده می دهند چیست ؟ هزاران دختر و پسر لیسانس بیکار و افسرده و نا امید زندگیشان تباه می شود و کار و شغلی برای تامین معاش ندارند و همین لیسانس ها از دل همین مدارس خصوصی بیرون آمده اند . قرار نیست هرکسی بلند شود چوب توی آستین ما فرو کند و صدای ما در نیاید ! مدارس خصوصی یعنی تولید کننده عروسک های کوکی شیره ی زندگی مردم ایران را بلعیده اند همه را از هستی ساقط کرده اندمگر به جز اینکه این مدارس آچار فرانسه برای سرمایه داران نوکیسه و غارتگر تولید می کنن چه فلسفه ای دارند ؟ این سخن خانواده های ایرانی است : مدارس خصوصی نمی خواهیم ، عروسک کوکی هم نمی خواهیم !
محله ی ما منطقه ای آرام بود و ساکنانش از طبقه ی متوسط شهر بودند و دنبال درگیری و نزاع و نا آرامی نبودند و هر کس سر توی زندگی خود فرو برده بود تا اینکه خانواده ای خانه ای در آن محله خریدند و با خود سگی آوردند . این سگ پارس می کرد و دشنام می داد و از پارس کردن و دشنام دادن خسته نمی شد . سگ نه تنها به آدم ها که به هر موجود زنده و زیبائی که در آرامش زندگی می کرد و کاری به کار کسی نداشت دشنام می داد . فصل بهار جنب و جوش او زیاد می شد چون پروانه ها از پیله هایشان در می آمدند و پرنده ها بر روی شاخساران به نغمه خوانی می پرداختند . سگ دنبال پروانه ها می دوید و به سختی آنان را دشنام می داد چون نمی توانست یکی از آن ها را بگیرد و زیر پنجه له کند . کنار درختان پوزه سیاهش را رو به بالا می گرفت ، دندان های محکم و تیزش را نشان می داد ، آب از لب و لوچه اش سرازیر می گردید و پرندگان را دشنام می داد . پروانه ها دشنام دادن بلد نبودند ، پرندگان هم به همین اکتفا می کردند که در بر خورد با دشنام های زننده سگ ، او را " انگل " ، " ولگرد " و بی تربیت صدا بزنند و در آسمان آبی پرواز کنند .سگ را روزها به زنجیرهای قطور و سخت می بستند چون اگر او را در بند و زنجیر نگه نمی داشتند از دیوار و توری سیمی و نرده های اهنی بالا می کشید و هر موجود زنده ای را که می دید لت و پار و تکه تکه می کرد . سگ هیکلی قوی و پنجه های همچون فولاد داشت و دندان های تیزش با برق مهیبی می درخشید و لرزه در تن ادمی می افکند . صاحبانش لز نظر خورد و خوراک حسابی به او می رسیدند و دندان ها و ناخن هایش را بیمه کرده بودند و یک مستمری دایمی همراه با حقوق بازنشستگی برای او در نظر گرفته بودند . چند نفر کلفت و نوکر هم برای رسیدن به خوراک و بهداشتش در استخدام گرفته بودند . هر چند گاه یک متخصص تعلیم و تربیت و آموزش دشنام های تازه می آوردند ، متخصص تعلیم و تربیت که مرد بلند قدی بود با کت و شلوار سیاه و عینک سیاه و تفنگی در دست و هفت تیری بر کمر ، زنجیر سگ را به دست می گرفت و او را به آشغالدانی ها و در میان سگ های ولگرد می فرستاد که از آنان دشنام های تازه یاد بگیرد . یک بار مردم محله به پلیس شکایت کردند ، و پلیس متخصص تعلیم و تربیت را زیر سوال و جواب کشاند و از او خواست توضیح بدهد که چرا سگش را تربیت نمی کند که دشنام ندهد ؟ معلم سگ با صدای زمخت و نامفهومی گفت : او دشنام نمی دهد ، به زبان خارجی مخصوص بومیان یک جزیره حرف می زند . سگ ما تربیت شده است فقط سگ من موافق جنگ است ....
پلیس به خاطر جمله اخیر که از دهان مرد پریده بود می خواست مربی را بازداشت کند که او حرف خود را تصحیح کرد و گفت : منظورم جنگ نبود ... جونگ بود ! .. اما یک وقتی میلیون ها نفر از توده مردم از هیتلر دفاع می کردند ، مگر نه ؟
وقتی مربی همراه با سگش از مقر پلیس در آمد دندان روی هم سائید و غرید : لعنت به صلح ! .. و سگ از خوشحالی دمش را تکان داد و شروع کرد به دشنام دادن ...
پائیز و زمستان که می آمد و خبری از پروانه ها و پرندگان نبود و آدم ها کمتر عبور و مرور می کئدند ، مربی سگ را به کنار دریا می برد که سگ توی دریا بشاشد و در یا را آلوده کند . یک بار نویسنده ای به مربی سگ گفت که مولوی فرموده : کی شود دریا ز پوز سگ نجس / کی شود خورشید از پف منطمس ؟.... سگ دشنام های سخت داد و مربی غرید : من در یا را آلوده می کنم ! ..
یک شب که ماه چهارده بیرون امده بود و سگ پوزه اش را رو به اسمان گرفت و دشنام های سخت به ماه داد . نویسنده سر از پنجره در آورد و گفت که مولوی می فرماید : هر کسی بر خصلت خود می تند / مه فشاند نور و سگ عو عو کند ! .... ناگهان برق محله قطع شد و محله در تاریکی فرو رفت . چند تا خانه از گوشه و کنار آتش گرفتند . سگ توی خیابان ها و کوچه ها رها گردید و شبگرد محله را لت و پار کرد . مربی سگ با تفنگ و تپانچه به خانه نویسنده شلیک کرد و اتاق کار نویسنده را زیر رگبار گرفت . تلفن های محله قطع شد . جیغ و فریاد و نعره از خانه ها بلند شد . سگ از روی نرده ها و دیوارهای کوتاه به منزل کسانی که از دست او شکایت کرده بودند حمله می برد و آنها را لت و پار می کرد. مربی رگباری روی محله خالی کرد و خطاب به مردم نعره زد : اکنون آزادی به این محله آمده است ! ... و رو به سگش گفت ک حالا در کمال آزادی هر چقدر دلت می خواهد دشنام بده ... تو آزادی ...
سگ پوزه اش را رو به ماه گرفت و دشنام های سخت داد و بعد در حالی که از خوشحالی سر از پا نمی شناخت به سوی دریا دوید که در کمال آزادی در آن بشاشد .
مولوی می فرماید : ( هر کسی بر خصلت خود می تند / مه فشاند نور و سگ عو عو کند )یکی از ویژگی های فاشیسم خصیصه جنگ طلبی است . مطالعه فاشیسم در آلمان و ایتالیا به رهبری هیتلر و موسولینی نشان می دهد که این پدیده جدید دوران سرمایه داری سرشتش با جنگ آغشته شده است و مثل کژدم که در طبیعت او زهر کشنده وجود دارد و باید آن را روی قربانیان خود مثل پروانگان بریزد ، فاشیسم بدون جنگ نمی تواند زندگی کند در واقع کشتن آدمها ، قتل عام مردم ، کشتار کارگران ، افراد تهیدست ، دانشمندان و نویسندگان و هنرمندان .... با هر توجیه و اسمی خوی ددمنشی ، بربریت ، درنده خوئی و بیماری علاج ناپذیر آنان را ارضا می کند . عنصر فاشیست نژادپرست ، دروغگو ، هوچی ، فحاش ، فریبکار ، تبلیغات چی ، پوپولیست ، ضد بشر ، ضد فرهنگ و ضد انسان است . برای عنصر فاشیست مهم نیست که چه کسی را به قتل می رساند ، دشمنان سرسخت او فرهنگمداران جامعه اند ، او در ابتدای زندگی جهنمی و شیطانی خود به روی افراد فرهنگی هفت تیر می کشد ، نویسندگان ، شاعران ، هنرمندان ، بازیگران درجه اول را پاکسازی و از کشور طرد می کند یا بدون هیچ عذر و بهانه ای به زندان می اندازد مگر اینکه با او کنار بیایندو افرادی که از صلح دفاع می کنند و از فرهنگ و از انسانیت را ترور شخصیت کنند . نباید هر گز فراموش کرد که هر فرد شرافتمندی طرفدار صلح و مخالف جنگ است . اگر کسی به این مرحله از رشد فکری و معنوی برسد که از مردمان فرهنگدوست ، صلح طلب و محروم و ستمدیده جهان دفاع کند ... این فرد به اوج تکامل معنوی رسیده است و به عالم فرشتگان پیوسته است ، طبیعی است که این آدم از عناصر شیطانی دشنام بخورد و به او اهانت شود چون اهریمنان و شیاطین نمی توانند فردی را ببینند که با تمام وجود دلش برای مردم محروم جهان می تپد و به این باور سعدی رسیده است که : ( بنی آدم اعضای یک پیکرند / که در آفرینش زیک گوهرند / چو عضوی به درد آورد روزگار / دگر عضوها را نماند قرار ) این مطلب کوتاه در پاسخ به دشنام های یک عنصر فاشیست نوشته شد که از کشتار مردم بی گناه عرق دفاع می کند . در پاسخ به فقط به این بیت از شعر مولوی عارف بزرگ بسنده می کنم : شمع حق را پف کنی تو ای عجوز / هم تو سوزی هم سرت ای گنده پوز .....
اپورتونیسم همان چیزی است که در فرهنگ عامه به آن می گویند " نان به نرخ روز خوردن " اپورتونیست کسی است که نان به نرخ روز می خورد یا هر جا که باد می آید شن می کند . در فرهنگ مذهبی به آن نفاق گفته می شود و کسی که چند چهره دارد منافق نام دارد . به اپورتونیسم بوقلمون صفت هم می گویند ، یعنی کسی که به سرعت رنگ عوض می کند . آفتاب پرست هم همین خصلت را دارد : آنتوان چخوف قصه بسیار قشنگی دارد که به چند عنوان ترجمه شده است " حربا " - " آفتاب پرست " - " " بوقلمون صفت " ... اپورتونیسم بیماری لاعلاجی است مثل سرطان یا ایدز یا خودخواهی و یا بیماری بددهنی و ترور شخصیت و .... که روان و شخصیت انسان را تباه می کند . عنصر اپورتونیست در راستای منافع شخصی خود به هیچ اصل اخلاقی و فرهنگی اعتقادی ندارد و به این اصل معتقد است که " هدف وسیله را توجیه می کند " . اپورتونیسم بیماری خاص لایه یا قشر یا طبقه خاص اجتماعی نیست ، این بیماری مخصوص افراد بزدل ، بی شخصیت ، حقیر ، تنگ نظر و خودخواهی است که می خواهند به هرقیمت شده یا خود را مطرح کنند یا هر طور شده به منافع باد آورده برسند و در راستای رسیدن به هدف سر همه را کلاه بگذارند و به ریش همه بخندند . اپورتونیست ها با هر قدرتی کنار می آیند چون به هیچ اصلی اعتقاد ندارند : امروز سلطنت طلب اند ، فردا جمهوری خواه ، وقت دیگر اگر ضرورت ایجاب کند سوسیالیست و کمونیست . چون به سرعت باد رنگ عوض می کنند و خود را با هر شرایطی وفق می دهند همیشه مورد لطف افراد فاسد و خودکامه قرار می گیرند . دشمنان اپورتونیست ها افراد فساد ناپذیری هستند که به هر قیمت بر سر اصول ایستاده اند . فساد ناپذیرها در هر جامعه ای قربانیان آدم های نان به نرخ روز خورند . اپورتونیسم خصلت موریانه دارد و از درون حمله می برد و بی سرو صدا هر چیزی را می خورد و پوک می کند . اپورتونیست ها آفت خطرناک و دشمنان اصلی انقلابات اجتماعی اند و هر انقلابی را از درون پوک کرده و تباه می کنند و پوسته ای از آن را بر جا می گذارند . یکی از نویسندگان آمریکای لاتین داستان کوتاهی دارد که در باره نویسنده اپورتونیستی نوشته است : داستان نویس مورد نظر ایشاندر محافل شبه روشنفکری به استبداد حمله می برد اما در خفا با مستبدان روابط بسیار حسنه و تنگاتنگی دارد ، به سانسور حمله می برد و آن را محکوم می کند اما در عمل مانع انتشار آثار داستان نویسان برجسته است ، از فقر و بینوایی دم می زند اما در خانه یک میلیارد تومانی زندگی می کند ، کمک های جهانی برای زلزله زدگان افریقا را به جیب مبارکش یا به حساب پسرش در اروپا می ریزد و پشت دوربین ها برای زلزله زدگان گریه می کند ، در مصاحبه با مجلات از زنش تعریف می کند اما در یاداشت های خصوصی بدترین دشنام ها را نثار او می کند و ..... امروزه که این افراد فاسد در هر صنف و طبقه ای و حتا در میان روشنفکر نمایان نفوذ کرده اند ضرورت دارد که سیمای واقعی آنان در فیلم ها ، نمایشنامه ها ، داستان ها به روشنی و در قالبی هنرمندانه مطرح شود چرا که موریانه اپورتونیسم زندگی همه ی ما را به خطر افکنده است و این جانور مهیب بی سر و صدا دار حیات اجتماعی - فر هنگی و معنوی ما را به سوی تباهی می کشاند اینان به ظاهر در پوشش دفاع از محرومین و قربانیان جامعه فقط به فکر پر کردن جیب های گشاد خود هستند و اینکه با ظاهر سازی و فریب کاری و تطبیق خود با شرایط جامعه ( مثل آفتاب پرست ) فقط منافع شخصی خود را پیش می برند و در واقع به هیچ اصل اخلاقی اعتقاد ندارند
